İstanbul, her bir köşesinde tarihe dair izler bulabileceğiniz bir kent. Şehrin dışına çıkmak, yeni yerler, yeni tarihler keşfetmek isteyenler için yakınlarda da birçok tarihi yer bulunuyor elbette. Cumalıkızık; bu şehrin dışındaki bir tarihe yolculuk yapmak isteyenlere sunulacak en iyi alternatiflerden biri olarak çıkıyor karşımıza. Cumalıkızık`ın çalar saati, zamanın içinde bir yerlerde kırılmış. Köy halkı da o saati hiç tamir ettirmeyip, o zamana takılıp kalmış sanki. Asırların ve yaşanmışlıkların filtresinden geçen her şey bir gün değişimin sıcak yüzüyle tanışır ya mutlaka. İşte, Cumalıkızık değişime yüz vermemiş asla.
Asırlık Çınarlar
Osmanlıların Bursa`daki ilk yerleştikleri bölgelerden biri olan Cumalıkızık; 700 yıllık bir vakıf köyü. Tarihi dokusunu kaybetmeden bugüne gelebilmiş bu köy, Osmanlı dönemi mimarisinin sergilendiği bir Açıkhava müzesi.
Köy; Uludağ ile vadiler arasında sıkışık bir konumda yer alıyor. ‘Kızık’ kelimesi de bu sıkışık olma durumundan dolayı geliyor. Zamanında, Orhan Gazi; bütün ulemasıyla birlikte cuma namazını kılmak üzere bu köye gelirmiş. Böylece köyün adı Cumalıkızık olarak kalmış.
Köyün girişinde Eğrek Mahallesi’nin meydanında iki tane asırlık çınar, karşılıklı durmuş; gelen misafirleri selamlıyor önce. Köyün daracık sokaklarını Uludağ’dan gelen kaynak suları yıkıyor sürekli. Cin Aralığı denilen dapdar bir sokak var Cumalıkızık’ta… İki kişi bile yan yana zor geçer. Cin aralığı kadar olmasa da, diğer sokaklarda oldukça dar aralıklarda.
Havalar güzel olduğunda, özellikle yaz ve bahar aylarında hafta sonları köy meydanı; el işlerini, yaptıkları ev reçellerini, bağ bahçeden topladıkları meyveleri satan köylülerle doluyormuş.
Köy insanı oldukça neşeli ve sıcak. Atalarının ataları burada kök salmış. Yerleşik bir düzende olmanın, zamanın içinde bir yerlerde takılmış kalmış olmanın huzuru okunuyor yüzlerindeki çizgilerde. Tabi onlarında kendilerine göre bir telaşları var. Sabah erkenden kalkılacak, ocaklar yakılacak, gözlemeler için hamurlar mayalanacak, üç katlı cumbalı evlerin temizliği yapılacak. Belli ki hiç şikayetçi değiller bu hallerinden. Gelecek misafirleri, gururla gözler önüne serecekleri evlerini, satacakları reçel ve gözlemeleri hazırlayarak geçiriyorlar zamanlarını.
Cumbalı Evler
Köyde toplam 270 ev var, ancak bunlardan 180 tanesi yaşam alanı olarak kullanılıyor. 2000 yılında aslına sadık kalınarak restore edilen evler, turizm açısından oldukça önemli. Mor, sarı, mavi, beyaz tonların ağırlıklı olduğu Cumalıkızık evlerinin her biri, Osmanlı mimarisinin en güzel örneklerini oluşturuyor. Bu cumbalı ve kafesli evler genellikle 3 katlı, ahşap, taş ve kerpiç karışımı yapıtlar. Evlerin en önemli yerlerinden biri avluları. Köylüler neredeyse bütün işlerini bu avlularda görüyorlar. Avluda yer alan taş ocaklarda, köylü kadınlar mis gibi kokan köy ekmeklerini, birbirinden enfes gözlemeleri, börekleri; odun ateşinde pişiriyorlar. Şaraphane denilen ahşap teknelerde üzümler sıkılıyor, kazanlarda pekmezler, reçeller kaynatılıyor. Çamaşırlar burada yıkanıyor ve kurutuluyor.
Köydeki evler, komşu evlerin mahremiyetine zarar vermeyecek şekilde inşa edilmiş. Sokaktan evlerin içlerinin görülmesi mümkün olmuyor. Üst katlardaki kafes ve cumbalardan her an bir genç kızın yemenili başını ya da yaşlı bir teyzenin meraklı gözlerle bakışlarını görebilirsiniz.
Osmanlı Fırını
Köyün camisi ahşap revaklı, 300 yıllık bir cami. Ancak, kitabesi bulunmayan bu caminin ne tam olarak yapılış tarihi, ne de yaptıranı belli. Köyün meydanında; penceresinde lastik toptan, çamaşır ipine kadar envai çeşit malzemenin sıralandığı, içine girdiğinizde sizi saran bisküvi kokusuyla, yıllar öncesine götüren eski bir bakkal dükkânı var. Oraya girip gerekli gereksiz bir şeyler almak istiyor insan. Köy kahvesi de, tıpkı köy gibi yüzyıllar öncesinde takılıp kalmış. İçerideki odun sobası, soğuk kış günlerinde kahveyi ısıtıyor. Sobanın üzerinde yapılan bir Türk kahvesinin lezzeti de, damaklarımızda bir hoş anı olarak kalıyor. Köyün yaşlılarının uğrak yeri olan kahvenin, yaz ve bahar için de asmalı bir bahçesi var.
Belediyeye ait evlerden biri lokanta yapılmış. Yemeğinizi, yer sofrasında, minderler üzerinde bağdaş kurarak yiyorsunuz.
Köyde bir de; Osmanlı Fırını var. Odun ateşinde pişirilen ekşi mayalı ekmeğin lezzeti harika. Köyün geleneksel tatlarından ısırganlı tarhana; sağlık ve lezzeti bir araya getiriyor.
Köy meydanında kurulu olan Cumalıkızık Etnografya Müzesi`nde 18, 19 ve 20. yüzyıla ait eşyalar sergileniyor. Yöre halkının, atalarından yadigâr kalan eşyaları bağışladığı müzede; ev eşyaları, aydınlatma ve ısıtma araçları, mutfak eşyaları, silahlar, ahşap ekmek teknesi gibi tarihi malzemeler sergileniyor. Müzenin bahçesinde, eski at arabaları, bir şaraphane ve bir üzüm çiğneme teknesi karşılıyor sizi.
Cevizli Salça
Sabah kahvaltısındaki; en çarpıcı lezzet patlıcanlı ve cevizli salça. Buradan, gözlemeli, bal ve reçelli, köy peynirli; kallavi tarafından enfes bir kahvaltı ederek ayrılmak, gözünüz kadar damağınızı da memnun bırakıyor. Hazır mantıya benzeyen, ancak şekli farklı olan Silor mantıları var. Alıp eve götürerek pişirebilirsiniz.
Bursa yakınlarında Uludağ`ın eteklerinde bir çok "Kızık" köyü var. Bu köylerde Cumalıkızık gibi, tarihi ve mimari birikimlere sahip olmalarına karşın zamana yenilmişler. Cumalıkızık`ı gördükten sonra, bunun gibi daha birçok köy olabilirdi diyor insan.
Bunları yapmadan dönmeyin:
—Pansiyona çevrilen eski köy evlerinden birinde konaklamadan,
—Köyün daracık sokaklarında kaybolarak, misafir edildiğiniz küçük bir avluda Türk kahvenizi yudumlamadan,
—Sabah kahvaltısını süsleyen cevizli ve patlıcanlı salçadan tatmadan,
—Evlerin avlularındaki ocaklarda odun ateşinde pişirilen gözleme ve köy ekmeklerinin tadına bakmadan,
—Yöresel lezzet ıspanaklı ısırganlı tarhanayla içinizi ısıtmadan,
—Etnografya müzesinde Osmanlı Tarihine bir yolculuk yapmadan,
—Hazır mantıya benzeyen, ancak şekli farklı olan Silor mantıdan almadan,
Dönmeyin.
GİTMEK İÇİN:
Bursa santral garajdan her 10 dakikada bir dolmuş kalkıyor, Cumalıkızık’a. Eğer kendi aracınızla gitmeyi planlıyorsanız; Bursa’nın 10 km doğusunda yer alan köye; Yalova üzerinden Bursa’ya geçerek varabilirsiniz. Ankara yolundan sonra, Eskişehir yönüne saptığınızda ‘Cumalıkızık’ levhaları, 3 km sonra köye ulaşmanıza yardımcı olacaktır.
KALMAK İÇİN:
Bursa`ya giderek şehirdeki otellerden birinde konaklayabilirsiniz. Ancak, köydeki pansiyonlar size, tertemiz bir havada bir köy sabahına uyanmayı vadediyor.
Mavi Boncuk Pansiyon
Tel: 0224 373 09 55
Konak Pansiyon
Tel: 0224 372 48 69
YEMEK İÇİN:
Cumalıkızık, odun ateşinde pişirilen gözlemesi ile ünlü. Ispanaklı ısırganlı tarhana, yine yöreye özgü bir lezzet. Köylüler de evlerini açarak; gözlemeli, reçelli kahvaltılar hazırlıyorlar gelen ziyaretçilere.
