Birol Güven: (Senarist)
BİZ ALIŞKINIZ
Bu yeni bir şey değil ki... RTÜK’ün kurallarına göre zaten iki senedir televizyon ürününde uygulama böyle.Biz alışkınız. Alıştım ama ilk başta çok zorlanmıştık. Televizyonda tütün ürünü göstermek, dumanlı ürün göstermek yasak... Çekemeyiz, eğer farkında olmadan bir plan bile çekersek kanal o görüntüyü bulanıklaştırıp yayınlıyor. Eski Yeşilçam filmlerine bile bu uygulanıyor.
SİNEMASIYLA ESER ARASINDA BİR PROBLEM YARATACAK
Sinematografik olarak sinemasıyla eser arasında bir problem yaratacaktır. Çünkü gerçeklik duygusuyla çelişiyor. Sigara hayatta var ama filmlerde yok. Televizyon ve sinema arasında zaten böyle bir kopukluk var. Yine de kamu yararına birşey var ve hepimiz uymak zorundayız. Sigaranın zararı gerçeklik duygusundan daha önemli olduğu için tabii ki buna uyacağız.
Mustafa Altıoklar (Film Yönetmenleri Derneği Başkanı):
SANATA GETİRİLEN YASAKLAR HAYATI KARŞISINA ALAN UYGULAMALARDIR
Her şeyden önce hassas yaratım paketinin içinde, etrafında, altında ya da üstünde ‘sansür’ sözcüğünün içine girebilecek hiçbir yaptırımın yer almaması gerekir. Çünkü hayatın kaynağı, yaratılıştır, yaratıcılıktır. Yaratıcılığa atılan her pençe aslında hayata atılmış bir pençedir. Bu nedenle topyekun karşı durmamız gereken bir yapılanma bu. Bunun içinde sigara da olabilir, seks de olabilir. Yarın bir insanın başka bir insana dokunması da olabilir. Yahut da aklınıza gelebilecek, fuhuşu önlemek istiyoruz gibi bir kaygıyla kadınlarla erkeklerin aynı otobüse binlemelerini engellemek de gelebilir. Dolayısıyla sinema filmlerinde kadınlarla erkekler aynı metroda seyahat edemez gibi bir yasak da bu yasağın arkasından gelebilecek bir yasaktır. Sanata getirilen yasaklar hayatı karşısına alan, ölüme dair uygulamalardır. Dolayısıyla ölümden değil yaşamdan yana olmamız gerekiyor.
SİNEMA KORUMA ALTINA ALINMALI
Çarpık birtakım yasa maddelerinin koruması altında sinema mesleğini icra etmeye çalışıyoruz. En önemli hayat damarı olan sinema gibi bir kavramı, doğru dürüst yasal düzenlemeler olmadan yapmaya çalışıyoruz. Her gelen bakan, korktuğu için sorunlara doğru dürüst el atamıyor. Atıyor gibi görünüyor. Dostlar alışverişte görsün anlayışı bu. Kültür Bakanlığı’na geçici bir yer olarak bakıyorlar; geçip gidiyorlar. 7 gün 24 saat gece gündüz demeden orada burada saçma sapan temeller atılacağına sinema yasasının çıkartılması lazım. Bu yasa çıkmadığı sürece aktif bir şekilde yapabileceğimiz birşey yok. Ancak yapılacak münferit bir takım anarşist faaliyetler sözkonusu olabilir. Ama bunlarla nereye varılır, ne elde edilir? Geçtiğimiz yüzyılın protesto biçimleriyle bu olmaz. İletişim araçları değişti. Bu devirde artık kendini boğaz köprüsüne bağlayıp sigara içeceğim diye ortaya çıkmanın alemi yok. O nedenle yasal düzenlemelerle demokratik çözümler gerekli. Sivil toplum örgütlerine çok iş düşüyor.
ÖRTÜLECEĞİZ GİDEREK, ÜSTÜMÜZ ÖRTÜLECEK
Bir sanat eserini mozaiklemeye kimsenin hakkı yoktur, onu yaratandan başka. Hatta hatta artık kamuoyuna mal olmuşsa, yaratanın da buna hakkı yoktur. Yani Da Vinci yerinden kalkıp,”Mona Lisa’nın gülüşü çok şehvet duygusu uyandırıyor, örtelim” deseydi dünya onu desteklemezdi. Bu, Da Vinci’den de çıkmıştır. Bu anlamda benim ya da başka bir arkadaşımın çektiği bir filmi mozaiklemeye kalkan yayın kuruluşu en büyük ahlaksızlığı yapmıştır. Ne yazık ki bu ahlaksızlığın karşısında da yaratıcıyı koruyan yasa yok. Telif haklarını koruyan, fikir ürünün koruma altına almaya bizde hala korkuluyor. Korkuyu ortadan kaldırmadığımız sürece daha başımıza gelecek çok şey var. Örtüleceğiz giderek, üstümüz örtülecek.
Ümit Ünal: (Senarist- Yönetmen)
VATANDAŞ O KADAR APTAL DEĞİL
Sonuçta yetişkin insanlar için film yapıyoruz. Aklı başında insanlar için... Devletin de insanların aklına, zekasına saygı gösteriyor olması lazım. Film izleyip de sigaraya başlayacak insanlar... Devlet vatandaşlarını o kadar aptal görmüyor herhalde. Her konuda böyle; şiddet için de seks için de böyle. İlke olarak sigara düşmanıyım. Kendim 8 senedir içmiyorum. Sigara yasağının gerçek hayatta iyi bir şey olduğuna inanıyorum ama filmlerde gerçeklik duygusu yaratmak için kullanılması gerekiyorsa kullanılmalı. 1960’larda ve 1970’lerde geçen bir filmde insanları sigara içmeden nasıl göstereceksiniz, çok tuhaf değil mi?
HER ŞEY YASAK ZATEN TELEVİZYONDA
Televizyonda sigaraya gelene kadar sakınca yaratacak bir sürü şey var. Aykırı bir sürü başka şey... Televizyona girdiğinde dilinden başlayarak her şey yasak zaten televizyonda. Politik içerik yasak, o yasak, bu yasak. Sigara da eklendi.
BUNU REKLAM İÇİN YAPMADIĞIMIZ KESİN
Bizim şu anda çektiğimiz film 1970’ler havasında geçen bir film. Hasan Ali Toptaş’ın “Gölgesizler” romanı. Eskice bir zamanda geçiyor. O zamanda sigara içilmeden yaşanması herhalde imkanı yoktu, buradaki herkes her an sigara içiyor. Yapacak bir şey yok, bundan vazgeçmeye de imkan yok. Ama bunu reklam için yapmadığımız kesin.
Gül Oğuz: (Yönetmen)
NE EFKARDAN NE DE SEVİNÇTEN...
İki üç yıldır “Ah ulan ah” diyerek efkarla sigara yaktırmıyoruz. “Çok neşelendim, bir sigara yakayım” diye bir şey de sözkonusu olmuyor. Çünkü RTÜK zaten engelliyor.
SILA’DA SİGARA YOK
Sıla’da sigarayı hiç kullanmadım, içkiyi kullandım. Çünkü bir meyhane çekiminde tabii ki rakı içireceğiz, orada şerbet içirmek gibi bir tuhaflık yapmayacağız. Sigarasız da olabilir meyhane, sigara başka bir şey, içki başka. Bir restoranda iki kadeh içecek insanlar. Meyhanede rakısını içecek, sarhoş olma sahnesi varsa sarhoş olacak. Ama sigaranın bu anlamda hiçbir etkisi yok.
SİNEMA FİLMİ FARKLI, DİZİ FARKLI
Ben sigara meselesinin bağımlılık olduğunu düşünüyorum. Sigara içen bir insan olmama rağmen sigaranın kapalı mekanlarda yasaklanmasından yanayım. Sinema filmleri için bu geçerli değil. Çünkü sinema filmlerinde bin farklı hayat anlatılıyor. Sigara da olacak, alkol de, her şey de. Sinema filmi sinemalar için yapılmış sanat eseridir. Televizyonda gösterilse bile hiçbir film sinemada gösterdiği etkiyi gösteremez. Diziler öyle değil. Diziler sonuçta sizin çocuğunuzun yatak odasına kadar giren bir şey. Sinemaya iki saat özel vakit ayırarak gidiyorsunuz. Dizinin biri bitiyor biri başlıyor. O yüzden sigaranın bir şekilde önlenmesinden yanayım.
İKİ TANE SİGARA SAHNESİ KİMSEYİ ÖZENDİRMEZ
Görüntüyü bulanıklaştırma çok sevimsiz. Televizyonlara bu kurallar getirilirse onlar da dikkat eder zaten ama sinema filmi büyük emekle, bütçeyle ve özenle yapılır. İki tane sigara sahnesi kimseyi özendirmez. O kadar da değil.
Haluk Ünal SEN-DER (Senaryo Yazarları Derneği Genel Sekreteri)
HER TÜRLÜ HAZ SANATTAN KOVULUNCAYA KADAR...
Bence bu yasağın en kötü yanı suçun, şarabın ve ekmeğin kadim dostu, tütünün başına patlaması. Suç sigara tekellerinin üretimde, tütüne kattıkları 4 bine yakın maddede. Siirtin altın sarısı “kız saçı” tabir edilen tütününün ne zararı, ne suçu var örneğin. Tütün yaprağında kaç zehirli madde saptanabilmiş acaba? Daha korkutucu olanı, “yeni muhafazakarların” bu kapıdan, iki yüzlü bir ahlakçılığı “mahalleye” egemen kılmalarıdır. Lütfen terime dikkat edin, ahlakı demedim, ahlakçılığı dedim. Bunun ardından içki içilen sahneler gelecek. Sonra kadınla erkeğin birbirine dokunduğu sahneler… Her türlü haz sanattan kovuluncaya kadar mücadeleleri bitmeyecek.
TV DİZİLERİNDEKİ HAYATLAR NE KADAR GERÇEK?
Ülkemizde kahramanların sigara içmesine gelinceye kadar, TV’lerde öyle çok gayriresmi sansür var ki, bu otosansüre dönüştü bile… Hayatın aynası olan sinema sanatının en kitlesel biçimi olan TV dizilerindeki hayatlar ne kadar gerçek? Toplumun yoksulluğu ve yoksunluğu ne kadar yansıtılıyor? İnsanın kötü olabilme yeteneği ne kadar anlatılabiliyor? Ama devlet adına yapıldığı iddia edilen her türden yasadışı faliyet göklere çıkartılabiliyor…
ÖYLE ÇOK TEMEL İNSANİ SORUNUMUZ VAR Kİ
Sinemanın ülkemizde kuruluşundan bugüne el değmemiş, öyle çok temel insani sorunumuz var ki, bu türden konulara sıra gelemiyor şimdilik… Bu ülkede hala yasalar nezdinde, doktorlar, mühendisler, avukatlar gibi, temel meslek guruplarından biri bile sayılmıyoruz. Meslek örgütlerimiz, meslek sahibini resmi olarak tanımlayacak yasal haklardan yoksun.
Nida Karabol (Sinema Eseri Yapımcıları Meslek Birliği Başkanı):
ORTA YOL BULUNMAZ!
Bu da bir tür sansür. Böyle bir şey, dünyanın hiçbir yerinde gerçekleştirilebilecek bir şey değil. Çok yanlış bir uygulama olarak görüyorum. Yapımcılar olarak bunu söyleyebilirim. Sansüre tamamen karşıyız. Bir orta yol nasıl bulunabilir? Öyle bir yol bulunamaz. Geçmişe dönük bütün filmlerden, 70’lerden önceki filmleri düşünelim. Bir meyhane sahnesi, buradaki içilen içkiyi yok etmemiz mümkün değil. Sanat eserine bu konuda müdahale etmek doğru bir yaklaşım da değil.
ÇOK ZOR BİR DURUM
AB’de iç mekanlarda kesinlikle sigara içilmiyor. Tamam, bizde de 19 Mayıs’ta yürürlüğe girdi ama filmlerde engellemek diye bir şey yok. Evet reklam ayrı bir şey, reklamı engellesinler. Zaten sinemalarda ve televizyonlarda reklamı yasak. Öyle sürdürülmesi gerekirdi. Bunun sonuna kadar da arkasında dururuz. Filmin konusuyla bağlantılı sahneleri öyle düşünerek çekeceksiniz. Çok mümkün gelmiyor bana.
KANUN NE DİYORDU?
19 Mayıs’ta uygulanmaya başlayan Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun çerçevesindeki yasakla, televizyonda yayınlanan programlarda, filmlerde, dizilerde, müzik kliplerinde reklam ve tanıtım filmlerinde tütün ürünleri kullanılamayacak ve görüntülerine yer verilemeyecek. Görsel yayın yoluyla film, dizi ve kliplerde tütün ürünlerinin reklamı yapılması halinde; yerel yayın yapanlara 1000 YTL ile 5 bin YTL, bölgesel yayın yapanlara 5 bin YTL ile 10 bin YTL, ulusal yayın yapan kuruluşlara ise 50 bin YTL ile 100 bin YTL idari para cezası verilecek.
