Çorum’daki Hitit başkenti Hattuşa’da bulunan çivi yazılı tablet parçasının, Kadeş Barış Antlaşması’nın nüshalarından birine ait olduğu belirlendi. Yaklaşık bir yıl süren bilimsel incelemenin ardından tanımlanan parça, ülkelerinden kaçarak diğer ülkeye sığınan insanlara nasıl davranılacağını düzenleyen hükümlerden satırlar içeriyor.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfi 21 Eylül Dünya Barış Günü’nde duyurdu. Buluntu, Anadolu’nun diplomasi tarihine ilişkin yazılı kaynaklara yeni bir parça eklerken, antlaşmanın günümüze ulaşan nüshalarının incelenmesine de katkı sağlayacak.
Tablet Parçası Hitit Sarayının Bulunduğu Alanda Çıkarıldı
Keşif, Çorum’un Boğazkale ilçesindeki Boğazköy/Hattuşa Örenyeri’nde gerçekleştirildi. Çivi yazılı parça, Hitit kral sarayının bulunduğu Büyükkale bölgesindeki “E” binasının yakınlarında ortaya çıkarıldı.
Bir yüzü korunmuş olan buluntu üzerinde yürütülen çalışmalar, parçanın Akadça yazılmış bir antlaşma nüshasının ön yüzüne ait olduğunu gösterdi. Böylece kazıda bulunan küçük bir kil parçasının, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Kralı II. Ramses arasındaki diplomatik ilişkiyi belgeleyen metinle bağlantısı kuruldu.
Keşfin duyurulmasından önce yaklaşık bir yıl boyunca inceleme yapılması, parçanın tanımlanmasının ayrıntılı bir bilimsel çalışma gerektirdiğini ortaya koyuyor.
Sığınan İnsanlara Yönelik Hükümler İçeriyor
Yeni parçadaki okunabilir satırlar, antlaşmanın 12–20. maddeleri kapsamında ele alınan konularla ilişkili. Bu bölümde, Hatti ve Mısır ülkelerinden kaçıp diğer tarafa sığınan kişilere uygulanacak muamele düzenleniyor.
Metnin korunan kısımlarında insanların evlerinin tahrip edilmemesine ilişkin ifadeler de bulunuyor. Bu ayrıntı, iki devlet arasındaki antlaşmanın yalnızca hükümdarların ilişkilerini değil, ülkeler arasında geçen insanların durumunu da ele aldığını gösteriyor.
Tablet kırık ve eksik bölümler içerdiği için bütün maddelerin yeni buluntu üzerinde eksiksiz biçimde bulunduğu söylenmiyor. Parçanın önemi, bilinen antlaşma metninin belirli hükümlerine ait satırları günümüze taşımasından kaynaklanıyor.
Kadeş Antlaşması’nın Nüshaları Farklı Yerlerde Korunuyor
Kadeş Barış Antlaşması’nın metni, farklı yazı sistemleri ve malzemeler üzerinden günümüze ulaştı. Mısır’daki metinler tapınak duvarlarına hiyerogliflerle işlenirken, Hattuşa’da Akadça çivi yazılı kil tablet parçaları bulundu.
Hattuşa’daki ilk dönem kazılarında, 1906–1912 yılları arasında ortaya çıkarılan parçalar bugün farklı müze koleksiyonlarında yer alıyor. Bu kurumlar arasında İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Berlin Önasya Müzesi ve St. Petersburg Ermitaj Müzesi bulunuyor.
Büyükkale’deki yeni buluntu da antlaşmanın kil tablet nüshalarını daha iyi anlamaya yönelik çalışmalara ekleniyor. Kazılarda eksik parçaların bulunması için araştırmalar sürdürülüyor.
Hattuşa Anadolu’nun Diplomasi Geçmişine Işık Tutuyor
UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Hattuşa, Hitit İmparatorluğu’nun başkenti olarak sarayları, tapınakları, savunma yapıları ve yazılı belgeleriyle öne çıkıyor. Kentteki araştırmalar, yönetim merkezinin mimarisi kadar dönemin devletler arası ilişkilerini de anlamayı sağlıyor.
Yeni tablet parçası, bu uzun soluklu araştırmaların son buluntularından biri oldu. Bakan Ersoy da keşfe ilişkin açıklamasında insan hayatının ve onurunun korunmasına vurgu yaparak kazı ekibini ve bilim insanlarını tebrik etti.
