Bir ortamda herkesi güldüren kişinin daha zeki olduğu sıkça söylenir. Bilimsel araştırmalar bu düşünceye kısmen destek veriyor: Mizah üretme becerisi ile bazı bilişsel testlerdeki başarı arasında ilişki bulunuyor. Ancak bulgu, komik bulunan herkesin yüksek IQ’ya sahip olduğu anlamına gelmiyor.
Araştırmacılar mizahı incelerken yalnızca bir kişinin ne kadar güldüğüne bakmıyor. Katılımcılardan karikatürler için esprili açıklamalar üretmelerini istiyor, ardından bu yanıtları değerlendiriyorlar. Böylece başkalarının şakalarına gülmek ile özgün bir espri kurmak arasındaki farkı ölçebiliyorlar. Habere konu olan ilişki esas olarak mizah üretme becerisiyle ilgili.
Mizah Üretimi ve Bilişsel Beceriler Birlikte İncelendi
2018’de yayımlanan bir çalışmada 270 genç yetişkinin mizah üretme performansı; akıl yürütme, kelime bilgisi ve bilgiyi zihinden geri çağırma gibi becerileriyle karşılaştırıldı. Sonuçlar, bilişsel testlerde daha başarılı olan katılımcıların mizah üretme görevlerinde de genel olarak daha iyi performans gösterdiğine işaret etti.
Bu ilişkiyi anlamak için iyi bir esprinin nasıl kurulduğunu düşünmek yeterli. Kişinin bir durumu fark etmesi, alışılmadık bir bağlantı kurması ve fikrini kısa, anlaşılır bir ifadeye dönüştürmesi gerekiyor. Dil becerisi ve zihinsel esneklik bu süreçte rol oynayabilir. Yine de araştırma, bu becerilerden hangisinin günlük hayatta birini “komik” yapan belirleyici özellik olduğunu tek başına söylemiyor.
Her Mizah Türü Aynı Beceriyi Ölçmüyor
Bir şakayı anlamak, şakayı beğenmek ve yeni bir şaka üretmek farklı deneyimler. Üstelik mizahın etkisi bulunduğu ortama göre değişiyor. Yakın arkadaşlarını güldüren bir söz, o grubun geçmişini bilmeyen başka kişiler için aynı etkiyi yaratmayabilir. Zamanlama, ortak kültür ve dinleyiciyle kurulan bağ da sonucu etkiler.
Bu nedenle laboratuvarda yapılan bir karikatür açıklaması görevi, gerçek hayattaki mizah yeteneğinin tamamını temsil etmez. Araştırmalarda görülen bağlantıyı değerlendirirken ölçülen becerinin sınırını bilmek önemli. Bir kişinin testte hızlı ve yaratıcı bir espri yazması, her sosyal ortamda aynı başarıyı göstereceğini kanıtlamaz.
Bulgular Yüksek IQ İçin Kesin Bir İşaret Değil
Araştırmalar iki özellik arasında ilişki bulduğunda, birinin diğerine neden olduğunu göstermiş olmaz. Daha yüksek bilişsel test puanları mizah üretimine yardımcı olabilir; fakat daha çok şaka yapmanın IQ’yu yükselttiği sonucu bu verilerden çıkarılamaz. Aynı şekilde sessiz, ciddi ya da şakalarını belirli insanlarla paylaşmayı tercih eden birinin zekâ düzeyi hakkında da mizahına bakarak karar verilemez.
Çalışmaların örneklemleri de dikkate alınmalı. Genç yetişkinlerle ve belirli görevlerle elde edilen sonuçları her yaş grubuna, her kültüre ve bütün mizah türlerine doğrudan uygulamak doğru olmaz. Dahası, insanların “komik” bulduğu şey öznel olduğu için günlük yaşamdaki değerlendirmeler bir test sonucundan çok daha karmaşıktır.
Eldeki bilimsel tablo, özgün mizah üretimi ile bazı bilişsel becerilerin birlikte değişebildiğini gösteriyor. Bu, espri yeteneğinin zihinsel süreçlerle bağlantısını anlamak açısından ilgi çekici bir bulgu. Fakat birinin IQ’sunu yaptığı şakalardan ölçmek ya da komik insanları tek bir zekâ kategorisine yerleştirmek için yeterli değil.
